Słownik pojęć okulistycznych

Amblyopia: (niedowidzenie, leniwe oko) obniżenie ostrości widzenia mimo optymalnej korekcji optycznej i braku zmian organicznych w oku. Jest skutkiem ‘’niewłączenia oka’’ w proces widzenia. Przyczyną jest zwykle zez lub wada refrakcji. Wyleczalna przed zakończeniem dojrzewania układu wzrokowego - do 7 roku życia. Leczenie polega na zaklejaniu lepszego oka specjalnymi plastrami. Niekiedy stosuje się ćwiczenia pleoptyczne.
Anisometropia: (różnowzroczność) genetycznie zdeterminowana, wrodzona różnica wady refrakcji między oczami. Bardzo często przyczyna niedowidzenia.
Astygmatyzm: genetycznie zdeterminowana, wrodzona wada wzroku, charakteryzująca się różnym promieniem krzywizny w różnych przekrojach gałki ocznej. Nie zmienia się w ciągu życia, wymaga korekcji tzw. szkłami cylindrycznymi.
Choroba Graves-Basedowa: choroba autoimmunologiczna objawiająca się jako nadczynność tarczycy. Często występuje wytrzeszcz, zaburzenia ruchomości gałek ocznych, zez oraz podwójne widzenie.
Diplopia: (podwójne widzenie) jednoczesne postrzeganie dwóch obrazów, w którym każdy obraz pochodzi z innego oka. Występować może zarówno samoistnie jak i po operacji zeza. Bywa bardzo uciążliwa choć niektórzy pacjenci są w stanie ignorować drugi obraz.
DVD: (zdysocjowane odchylenie pionowe) zaburzenie polegające na okresowym powolnym dryfowaniu oka do góry. Często występuje w obu oczach choć zwykle asymetrycznie. Często jeden z elementów zeza zbieżnego niemowlęcego.
Eksces akomodacyjny: znaczne zwiększenie się zeza zbieżnego przy patrzeniu z bliska.
Esophoria: (zez zbieżny ukryty) zez okresowy, jedno oko ‘’ucieka do wewnątrz’’ przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Esotropia: (zez zbieżny, strabismus convergens) - nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘‘ucieka do nosa’’.
Exophoria: (zez rozbieżny ukryty) zez okresowy, jedno oko ‘’ucieka na zewnątrz’’ przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Exotropia: (zez rozbieżny, strabismus divergens) - nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w kórym jedno oko ‘’ucieka na zewnątrz’’.
Fuzja: drugi stopień obuocznego widzenia, polegający na umiejętności ‘’zlewania w jeden’’ dwóch obrazów, z których każdy pochodzi z innego oka.
Graves Basedow: choroba autoimmunologiczna objawiająca się jako nadczynność tarczycy. Często towarzyszy wytrzeszcz, zaburzenia ruchomości gałek ocznych, zez oraz podwójne widzenie.
Heterophoria: (zez ukryty) zez okresowy, ujawniający się przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Hypermetropia: (nadwzroczność) - genetycznie zdeterminowana, wrodzona wada wzroku wynikająca ze zbyt krótkiej gałki ocznej. U dzieci ulega zmniejszeniu wraz z rozwojem dziecka. Przy wysokich wartościach może powodować zeza zbieżnego. Przy wyższych wartościach lub współistnieniu zeza zbieżnego wymaga korekcji okularami lub szkłami kontaktowymi. U dorosłych można ja leczyć za pomocą zabiegu laserowego.
Hyperphoria: (zez ukryty ku górze) okresowy zez ku górze ujawniający się przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Hypertropia: (zez jawny ku górze) - nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘’ucieka do góry’’.
Hypophoria: (zez ukryty ku dołowi) okresowy zez ku dołowi, ujawniający się przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Hypotropia: (zez jawny ku dołowi) - nierównoległe ustawienie gałek ocznych, kiedy jedno oko ‘‘ucieka do dołu’’.
Infantile esotropia: (zez zbieżny niemowlęcy) zez zbieżny obu oczu o dużym kącie, pojawiający się około szóstego miesiąca życia dziecka. W późniejszych okresie życia pojawia się dodatkowo zez skośny, DVD oraz oczopląs ukryty. Zwykle wymaga leczenia operacyjnego.
Jednoczesna percepcja: najniższy stopień obuocznego widzenia polegający na zdolności mózgu do postrzegania jednocześnie obrazów z obu oczu.
Konwergencja: odruch zbieżnego ustawienia oczu wywoływany podświadomie przy patrzeniu z bliska.
Krótkowzroczność: (myopia) genetycznie zdeterminowana wada wzroku wynikająca ze zbyt długiej gałki ocznej. U dzieci zwykle postępuje. Wymaga korekcji okularami lub szkłami kontaktowymi. U dorosłych można ja leczyć za pomocą zabiegu laserowego.
Leczenie operacyjne zeza: operacje przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym i polegają one na osłabieniu lub wzmocnieniu odpowiednich mięśni zewnątrzgałkowych.
Leczenie zeza: w pierwszym etapie polega zwykle na odpowiedniej korekcji okularowej. Niekiedy stosuje się zasłanianie jednego z oczu specjalnym plastrem. W niektórych postaciach zeza wskazane jest przeprowadzenie leczenia operacyjnego.
Leniwe oko: (amblyopia, niedowidzenie) - obniżenie ostrości widzenia mimo optymalnej korekcji optycznej i braku zmian organicznych w oku. Jest skutkiem ‘’niewłączenia oka’’ w proces widzenia. Przyczyną jest zwykle zez lub wada refrakcji. Wyleczalna przed zakończeniem dojrzewania układu wzrokowego - do 7 roku życia. Leczenie polega na zaklejaniu lepszego oka specjalnymi plastrami. Niekiedy stosuje się ćwiczenia pleoptyczne.
Myopia: (krótkowzroczność) - genetycznie zdeterminowana wada wzroku wynikająca ze zbyt długiej gałki ocznej. U dzieci zwykle postępuje. Wymaga korekcji okularami lub szkłami kontaktowymi. U dorosłych można ja leczyć za pomocą zabiegu laserowego.
Nadwzroczność: (hypermetropia) - genetycznie zdeterminowana, wrodzona wada wzroku wynikająca ze zbyt krótkiej gałki ocznej. U dzieci ulega zmniejszeniu wraz z rozwojem dziecka. Przy wysokich wartościach może powodować zeza zbieżnego. Przy wyższych wartościach lub współistnieniu zeza zbieżnego wymaga korekcji okularami lub szkłami kontaktowymi. U dorosłych można ja leczyć za pomocą zabiegu laserowego.
Niedowidzenie: (amblyopia) - obniżenie ostrości widzenia mimo optymalnej korekcji optycznej i braku zmian organicznych w oku. Jest skutkiem ‘’niewłączenia oka’’ w proces widzenia. Przyczyną jest zwykle zez lub wada refrakcji. Wyleczalna przed zakończeniem dojrzewania układu wzrokowego - do 7 roku życia. Leczenie polega na zaklejaniu lepszego oka specjalnymi plastrami. Niekiedy stosuje się ćwiczenia pleoptyczne.
Nystagmus: (oczopląs) rytmiczne, niekontrolowane ruchy obu oczu. Zwykle współistnieje obniżenie ostrości widzenia obu oczu. Często celem poprawy widzenia pacjent podświadomie przyjmuje wyrównawcze ustawienie głowy. Wyleczenie samego oczopląsu nie jest możliwe ale stosuje się operacje na mięśniach zewnątrzgałkowych celem zmniejszenia wyrównawczego ustawienia głowy lub towarzyszącego zeza.
Objaw Bielschowsky’ego: objaw towarzyszący porażeniu mięśnia skośnego górnego i polegający na zwiększeniu zeza pionowego po pochyleniu głowy na stronę oka chorego.
Obturacja: (zasłanianie) leczenie niedowidzenia. Specjalny plaster przykleja się na oko lepiej widzące aby ‘’zmusić’’ oko niedowidzące do pracy i w rezultacie poprawy widzenia w tym oku. Skuteczne tylko u dzieci.
Obuoczne widzenie: zdolność mózgu do ‘’patrzenia obu oczami jednocześnie’’. Kształtuje się w pierwszych miesiącach życia dziecka i jeśli w tym wczesnym okresie rozwoju dziecka wystąpi zez to stanowi on przeszkodę do wytworzenia się prawidłowego obuocznego widzenia. U takich osób z reguły nie udaje się już później odtworzyć obuocznego widzenia nawet jeśli dzięki operacji ustawi się oczy prosto. Składa się z trzech stopni: jednoczesnej percepcji, fuzji i stereopsji.
Oczopląs: (nystagmus) - rytmiczne, niekontrolowane ruchy obu oczu. Zwykle towarzyszy obniżenie ostrości widzenia obu oczu. Często celem poprawy widzenia pacjent podświadomie przyjmuje wyrównawcze ustawienie głowy. Wyleczenie samego oczopląsu nie jest możliwe ale stosuje się operacje na mięśniach zewnątrzgałkowych celem zmniejszenia wyrównawczego ustawienia głowy lub towarzyszącego zeza.
Oczopląs pionowy: (nystagmus verticalis) oczopląs, w którym niekontrolowane, rytmiczne ruchy oczu odbywają się płaszczyźnie pionowej.
Oczopląs poziomy: (nystagmus horisontalis) oczopląs, w którym niekontrolowane, rytmiczne ruchy oczu odbywają się w płaszczyźnie poziomej.
Oczopląs rotacyjny: (nystagmus rotatorius) oczopląs, w którym ruchy oczu odbywają się rotacyjnie, wokół osi przednio tylniej gałek ocznych.
Oftalmopatia tarczycowa: zaburzenia ruchomości gałek ocznych, często z podwójnym widzeniem i ograniczeniem ruchomości oczu, towarzyszące nadczynności tarczycy. Niekiedy wymaga leczenia operacyjnego na mięśniach zewnątrzgałkowych.
Operacja zeza: polega na osłabieniu lub wzmocnieniu odpowiednich mięśni zewnątrzgałkowych.
Podwójne widzenie (diplopia): - jednoczesne postrzeganie dwóch obrazów, w którym każdy obraz pochodzi z innego oka. Występować może zarówno samoistnie jak i po operacji zeza. Bywa bardzo uciążliwa choć niektórzy pacjenci są w stanie ignorować drugi obraz.
Porażenie nerwu czwartego: (bloczkowego) porażenie nerwu czaszkowego unerwiającego jeden z mięśni poruszających gałkę oczną – mięsień skośny górny. W konsekwencji oko ustawione jest wyżej. Stwierdza się dodatni objaw Bielschowsky’ego oraz pochylenie głowy w stronę oka zdrowego.
Porażenie nerwu szóstego: (odwodzącego) porażenie nerwu czaszkowego unerwiającego miesień prosty boczny. W konsekwencji stwierdza się zeza zbieżnego i ograniczenie odwodzenia.
Porażenie nerwu trzeciego: (okoruchowego) porażenie jednego z nerwów czaszkowych odpowiadającego za unerwienie czterech z sześciu mięśni poruszających gałkę oczną. Może być wrodzone lub nabyte. Zwykle oko jest ustawione rozbieżnie i niżej z towarzyszącym opadnięciem powieki górnej.
Postępujące porażenie mięśni zewnątrzgałkowych: genetycznie uwarunkowane, postępujące ograniczenie ruchomości obu gałek ocznych z towarzyszącym opadnięciem powiek górnych.
Pryzmaty: specjalnie skonstruowane szkła, które poprzez zmianę kierunku przechodzenia przez nie promieni świetlnych mogą mieć wpływ na ustawienie oczu. Stosowane zarówno diagnostycznie jak i terapeutycznie. Używane w leczeniu podwójnego widzenia oraz dla oceny ryzyka wystąpienia podwójnego widzenia po operacji zeza u dorosłych.
Pseudostrabismus: (zez pozorny) fałszywe wrażenie istnienia zeza mimo równoległego ustawienie gałek ocznych. Zwykle spowodowany zbyt szerokim lub zbyt wąskim rozstawieniem oczu lub szeroką nasadą nosa.
Różnowzroczność: (anizometropia) genetycznie zdeterminowana, wrodzona różnica wady refrakcji między oczami. Bardzo często przyczyna niedowidzenia.
Stereopsja: trzeci, najwyższy stopień obuocznego widzenia polegający na zdolności widzenia przestrzennego, 3D.
Strabismus convergens: (zez zbieżny, esotropia) - nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘‘ucieka do nosa’’.
Strabismus divergens: (zez rozbieżny, exotropia) - nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘’ucieka na zewnątrz’’.
Strabismus fixus: (zez ustalony) zez spowodowany zwłóknieniem jednego lub wielu mięśni zewnątrzgałkowych. Stwierdza się brak ruchu w kierunku przeciwnym do kierunku działania zajętego mięśnia. Może pojawić się w wysokiej krótkowzroczności.
Strabismus obliquus: (zez skośny) jeden z rodzajów zeza pionowego. Największe odchylenie pionowe widoczne jest podczas patrzenia chorym okiem w stronę nosa. Jest skutkiem nadczynności mięśnia skośnego dolnego. Często kompensowany przez wyrównawcze ustawienie głowy tj. pochylenie głowy w kierunku oka zdrowego. Zwykle odpowiada bardzo dobrze na leczenie operacyjne.
Strabismus paraliticus: (zez porażenny) - zez będący skutkiem porażenia jednego z nerwów czaszkowych unerwiających któryś z sześciu mięśni zewnątrzgałkowych poruszających okiem. Łączy się zwykle z podwójnym widzeniem oraz ograniczeniem ruchomości oka w kierunku działania odpowiedniego mięśnia. Wyróżnia się: porażenie nerwu trzeciego, porażenie nerwu czwartego oraz szóstego.
Wrodzone zwłóknienie mięśni zewnątrzgalkowych: genetycznie zdeterminowane, niepostępujące zwłóknienie mięśni zewnątrzgałkowych. Gałki oczne zwykle ufiksowane są rozbieżnie i ku dołowi z towarzyszącym opadnięciem powiek.
Wyrównawcze ustawienie głowy: (TO) jeden z mechanizmów kompensacyjnych zeza polegający na podświadomym ustawianiu głowy w takiej pozycji, aby kąt zeza był jak najmniejszy. Występuje też niekiedy w oczopląsie, kiedy ‘’specjalne ustawienie głowy’’ przesuwa oczy w kierunku ‘’ciszy’’ co zmniejsza ruchy oczopląsowe i poprawia widzenie. Może polegać na pochylaniu głowy na bok, skręcaniu twarzy, obniżaniu lub unoszeniu brody.
Wytrzeszcz: najczęściej jest spowodowany nadczynnością tarczycy w przebiegu choroby Graves-Basedowa.
Zaburzenia konwergencji: najczęściej upośledzenie zbieżnego ustawienia ruchu gałek ocznych przy patrzeniu z bliska.
Zdysocjowane odchylenie pionowe: (DVD) - zaburzenie polegające na okresowym powolnym dryfowaniu oka do góry. Często występuje w obu oczach choć zwykle asymetrycznie. Często jeden z elementów zeza zbieżnego niemowlęcego.
Zespoły literowe: jeden z rodzajów zeza, kiedy kąt zeza jest różny w zależności od tego czy pacjent patrzy do góry czy do dołu. Przy zespole A zez jest bardziej ‘‘rozbieżny do dołu” i bardziej zbieżny do góry. W zespole V zez jest bardziej ‘’zbieżny do dołu’’ i bardziej ‘’rozbieżny’’ do góry.
Zespół A: zez poziomy, w którym kąt zeza jest bardziej ‘‘rozbieżny do dołu” i bardziej zbieżny podczas patrzenia do góry.
Zespół Browna: wrodzone zaburzenie ruchomości gałki ocznej polegające na ograniczeniu ruchu oka w przywiedzeniu ku górze. Niekiedy kwalifikuje się do operacji chociaż aktualnie uważa się, że może samoistnie zmniejszać się z czasem.
Zespół Marcusa - Gunna: wrodzone opadnięcie powieki górnej, która unosi się mimowolnie podczas jedzenia, żucia i ruchach żuchwy.
Zespół Moebiusa (Möbiusa): wrodzone zaburzenie ruchomości gałek ocznych polegające na braku odwodzenia obu oczu i dużym zezie zbieżnym obu oczu. Często towarzyszą zaburzenia kończyn dolnych i uboga mimika twarzy. Przyczyną jest prawdopodobnie niedorozwój jąder nerwów czaszkowych szóstego i siódmego.
Zespół retrakcyjny: (zespół STD, zespół Stillinga-Türka-Duana) - wrodzone zaburzenie polegające na ograniczeniu (lub braku) odwodzenia (ruchu oka na zewnątrz). Leczenie operacyjne zmniejsza towarzyszący zez lub wyrównawcze ustawienie głowy ale nie jest w stanie przywrócić ruchu odwodzenia.
Zespół STD: (zespół Stillinga-Türka-Duana, zespół retrakcyjny) - wrodzone zaburzenie polegające na ograniczeniu (lub braku) odwodzenia (ruchu oka na zewnątrz). Leczenie operacyjne zmniejsza towarzyszący zez lub wyrównawcze ustawienie głowy ale nie jest w stanie przywrócić ruchu odwodzenia.
Zespół Stillinga-Türka-Duana: (zespół STD, zespół retrakcyjny) - wrodzone zaburzenie polegające na ograniczeniu (lub braku) odwodzenia (ruchu oka na zewnątrz). Leczenie operacyjne zmniejsza towarzyszący zez lub wyrównawcze ustawienie głowy ale nie jest w stanie przywrócić ruchu odwodzenia.
Zespół V: - zez poziomy, w którym kąt zeza jest bardziej ‘‘rozbieżny do góry” i bardziej zbieżny podczas patrzenia do dołu. Najczęściej wiąże się z obustronnym zezem skośnym.
Zez akomodacyjny: zez zbieżny znacznie większy do bliży niż do dali. Najczęściej wiąże się z nadwzrocznością i z reguły dobrze odpowiada na leczenie okularami plusowymi.
Zez ku dołowi: (hypotropia) nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘‘ucieka do dołu’’.
Zez ku górze: (hypertropia) nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘’ucieka do góry’’.
Zez ostry: zez rozpoczynający się nagle. Może być skutkiem porażenia któregoś z mięśni zewnątrzgałkowych lub zdekompensowania zeza ukrytego. Najczęściej towarzyszy mu podwójne widzenie. Rokowanie jest zwykle dobrego i pod warunkiem szybkiego wdrożenia leczenia istnieją duże szanse odzyskania obuocznego widzenia.
Zez pionowy: zez, w którym dotknięte oko ‘’ucieka’’ do góry lub dołu. Najczęstszą przyczyną jest zez skośny będący skutkiem niedoczynności mięśnia skośnego górnego i/lub nadczynności mięśnia skośnego dolnego.
Zez porażenny: (strabismus paraliticus) - zez będący skutkiem porażenia jednego z nerwów czaszkowych unerwiających któryś z sześciu mięśni zewnątrzgałkowych poruszających okiem. Łączy się zwykle z podwójnym widzeniem oraz ograniczeniem ruchomości oka w kierunku działania odpowiedniego mięśnia. Wyróżnia się: porażenie nerwu trzeciego, porażenie nerwu bloczkowego, porażenie nerwu odwodzącego.
Zez pozorny: (pseudostrabismus) fałszywe wrażenie istnienia zeza mimo równoległego ustawienie gałek ocznych. Zwykle spowodowany zbyt szerokim lub zbyt wąskim rozstawieniem oczu lub szeroką nasadą nosa.
Zez rozbieżny: (exotropia, strabismus divergens) – nierównoległe ustawienie gałek ocznych kiedy jedno oko ‘’ucieka na zewnątrz’’.
Zez rozbieżny ukryty: (exophoria) - zez okresowy, w którym jedno oko ‘’ucieka na zewnątrz’’ przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Zez skośny: (strabismus obliquus) - jeden z rodzajów zeza pionowego. Największe odchylenie pionowe widoczne jest podczas patrzenia chorym okiem w stronę nosa. Jest skutkiem nadczynności mięśnia skośnego dolnego. Często kompensowany przez wyrównawcze ustawienie głowy tj. pochylenie głowy w kierunku oka zdrowego. Zwykle odpowiada bardzo dobrze na leczenie operacyjne.
Zez ukryty: (heterophoria, strabismus latens) zez okresowy, ujawniający się przy zmęczeniu, zamyśleniu, zasłonięciu jednego oka itp.
Zez ustalony: (strabismus fixus) - zez spowodowany zwłóknieniem jednego lub wielu mięśni zewnątrzgałkowych. Stwierdza się brak ruchu w kierunku przeciwnym do kierunku działania zajętego mięśnia. Może pojawić się w wysokiej krótkowzroczności.
Zez zbieżny: (esotropia, strabismus convergens) nierównoległe ustawienie gałek ocznych, w którym jedno oko ‘‘ucieka do nosa’’.
Zez zbieżny niemowlęcy: (infantile esotropia) zez zbieżny obu oczu o dużym kącie, pojawiający się około szóstego miesiąca życia dziecka. W późniejszych okresie życia pojawia się dodatkowo zez skośny, DVD oraz oczopląs ukryty. Zwykle wymaga leczenia operacyjnego.

↑ Do góry